1960-1969

 

 

 

Yoka Berretty ZoIsHet

Yoka Berretty in ' Zo is het Toevallig ook nog eens een keer'.
(Geheugen van Nederland).

 

Gastarbeiders

Gastarbeiders kwamen in grote aantallen naar Nederland en andere Europese landen.

 

 

Anticonceptiepil

De anticonceptiepil kwam begin jaren zestig ter beschikking. Deze heeft sterk bijgedragen aan de verzelfstandiging van vrouwen.

 

 

Maanlander

'The Eagle has landed', Maanlander 1969.

 

Coentunnel 1966

De Coentunnel opende in 1966, de IJtunnel volgde twee jaar later. Beide tunnels maakten de verstedelijking mogelijk van landelijk Noord en later van de 'overloop-gemeenten'.

 

 

G van Hall
Gijs van Hall, burgemeester van Amsterdam (1957-1967), werd als een 'regent' beschouwd en moest aftreden als gevolg van de hevige rellen in 1966.

 


 

 

 

Tijdsbeeld

Beginnende: Individualisering, Democratisering, Verzet, Secularisering

De jaren zestig brachten veel onrust en veranderingen. Maar dat was vaal niet negatief. Er waren gevoelens van hoop op verbetering, vernieuwing, vrijheid.
Samenvattend zijn de grote thema's in de jaren zestig:

Toenemende welvaart

De lonen stijgen (loongolf 1963). Huishoudens hebben meer te besteden, ze raken voorzien van steeds meer apparaten: koelkast, wasmachine, telefoon, auto, en de televisie raakt meer verspreid. Vooral de TV krijgt grote invloed.

Veranderende maatschappij

Het traditionele gezin en de rolpatronen van de gezinsleden beginnen te verschuiven. Vrouwen gaan meer werken. De tweede feministische golf kondigt zich aan.
De TV heeft een grote invloed met kritische programma's zoals 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer' en gewaagde als 'Hoepla' (VPRO).
De verzuiling wordt doorbroken. Mensen identificeren zich minder met hun traditionele groep.
De secularisatie breekt door: kerken lopen leeg, en ook religieuzen zelf nemen letterlijk en figuurlijk afstand.
Het gezag van religieuze autoriteiten wordt steeds meer ter discussie gesteld. Ook de kerken zelf kennen twijfels. In Rome wordt het Tweede Vaticaans Concilie gehouden (1962-1965). Doel is het moderniseren van de RK Kerk en het opnieuw orienteren op de 'echte bronnen'. Bisschop Bekkers van Den Bosch maakt voor vele katholieken de anticonceptie bespreekbaar.

Gastarbeiders komen

Door de sterk groeiende economie is er veel werkgelegenheid. De arbeidsmarkt raakt overspannen, Nederland werft gastarbeiders. Eerst zijn het Grieken, Italianen en Spanjaarden, later Turken en Marokkanen.

Bevolkingsgroei

Na de oorlog groeide de bevolking sterk. Als gevolg daarvan breidden de steden fors uit. Zo verrezen in Amsterdam de grote nieuwbouwwijken in onder meer Nieuw-West en later Nieuw-Noord. De Bijlmermeer werd voorbereid (de bouw begon in 1970). Later verhuisden stadsbewoners naar 'groene' nieuwbouw in de randgemeenten - de 'overloop'. Dit werd mogelijk gemaakt door het toenemende autobezit en het gereedkomen van grote infrastructurele werken als spoor- en snelwegen, bruggen en tunnels.

Bevolkingsgroei

Bewapeningswedloop

Door de Koude Oorlog ging de bewapeningswedloop voort. Dat bevorderde de technologie. Raketten worden beter bestuurbaar door slimme elektronica. Aanvankelijk hebben de Russen de overhand: Joeri Gagarin was de eerste mens in de ruimte (1961). De Amerikanen zetten hun Apollo-project op, met als hoogtepunt de eerste mensen op de maan (Neil Armstrong en 'Buzz' Aldrin in 1969).

Gagarin

Maatschappelijke onrust

De generatie van net na de oorlog (de 'babyboomers') wordt volwassen en komt op vele terreinen in verzet tegen de gevestigde orde. Dit verzet heeft meerdere kanten.

Het milieu komt aarzelend op de agenda te staan. Aanzet daartoe is het (nog steeds) verbijsterende boek 'Dode Lente' van Rachel Carson (1963).

De digitalisering begint

Computers worden verder ontwikkeld. Elektronische systemen worden kleiner (miniaturisatie). De eerste integrale circuits maken microprocessors mogelijk. Toch zijn de meeste computers vooral nog 'mainframes' en zijn nog maar op enkele wetenschappelijke en high-techbedrijven te vinden.
Het communicatienetwerk ARPANet wordt opgezet door het Amerikaanse Department of Defense. Dit is het begin van Internet (1969).

arpanet
Met ArpaNet begon het Internet. In december
1969 waren er vier Amerikaanse universitaire
computerssystemen met elkaar verbonden.
  • John F Kennedy
  • FlowerPower
  • Parijs 1968
  • Jasper Grootveld
  • X - sluiten

 

Fragment 1960; 0:27

President John F. Kennedy (1960-1963) hield bevlogen toespraken, ook in Nederland. Dit fragment uit zijn inaugurale rede sprak zeer velen aan.
Kennedy zette aan tot de Gemini- en Apolloprojecten die leidden tot de landing op de maan (juli 1969), die rechtstreeks op de televisie te zien was. Amerika was gewikkeld in een wapenwedloop met de Sovjet-Unie, die onder meer leidde tot de ontwikkeling van zeer zware raketten. De Russen plaatste begin jaren zestig raketten op het communistisch geworden Cuba hetgeen leidde tot de Cuba-crisis (1962). De wereld stond aan de afgrond van een kernoorlog. De angst voor zo'n vernietigend conflict leidde over de hele wereld tot betogingen en verzet.

Het bovenstaande filmfragment wordt hier gelinkt aan YouTube (fragment uit 1967)

Scott MacKenzie had in 1965 een superhit met dit nummer "San Francisco". Het was een cultnummer dat paste bij de 'Flower Power'. De sfeer van 'make love, not war' sprak vele jongeren aan. Zij stonden bekend als 'hippies' met veelal lange haren, baarden en snorren. Ze experimenteerden met andere samenlevingsvormen, kleding, met 'vrije seks'. Ook in Nederland sloeg deze levenshouding aan en -tot op zekere hoogte- is Provo te beschouwen als een voortzetting ervan. Hier ging het echter om het uitdagen, provoceren, van de autoriteiten, ofwel de 'regenten'.
"A Whole Generation with a New Explanation" - dit is kenmerkend voor de hippiesfeer van de jaren zestig.

 

Fragment van het Franse journaal, mei 1968; 0:27

In mei 1968 brak aan de Sorbonne, de Parijse universiteit, een studentenopstand uit. Grote leider was Daniel Cohn-Bendit. Hij formuleert heel kort wat het doel was: Als groep moet je krachtige eisen stellen om veranderingen in de maatschappij te bewerkstelligen. De opstand leidde tot bezetting van de universiteit, en verbreedde zich toen de arbeiders van de Citroen-fabrieken het werk neerlegden. Er braken grootscheepse rellen uit in de Parijse straten. De 'revolutie' verliep echter in de maanden erna.
Het revolutionaire vuur is ook bij Cohn-Bendit inmiddels wel gedoofd - anno 2010 is hij Europees parlementariër en dus lid van het 'establishment'.
De Franse en Duitse studentenonrust sloeg ook over naar Amsterdam, waar in 1969 het Maagdenhuis werd bezet. Hier was het administratieve centrum van de 'Gemeente Universiteit' -nu UVA- gevestigd.

 

Videofragment 1966; 0:39

Vanaf het midden van de zestiger jaren neemt de onrust in Amsterdam toe. Robert Jasper Grootveld houdt als 'anti-rookmagi?r' sessies op het Spui, vaak bij het Lieverdje. Deze bijeenkomsten kregen al snel de naam 'happenings'.
In deze jaren kwam de marihuana in zwang en ontstond er een 'hasj-scene', waarin onder anderen Ramses Shaffy, Jan Cremer en Simon Vinkenoog zich duchtig weerden.
De happenings waren met de ogen van nu vrij onschuldig, maar de politie zag er de kiemen in van grootscheepse rellen. Die kwamen er ook, zoals in 1966 bij het gebouw van De Telegraaf aan de Nieuwe Zijds Voorburgwal. Herinnering aan Jasper Grootveld.

Beelden uit de roerige jaren zestig.